مجموعه پرسش و پاسخ های دینی

 پرسش و پاسخ

 از محضر آیت الله حائری شیرازی

برده داری

آیا اسلام برده‌داری را حرام کرده است؟ چه روایت یا آیه ای در این رابطه وجود دارد؟

اول ببینیم برده و آزاد چه کسانی هستند؟ ممکن است کسی اسماً برده باشد و رسماً آزاد. یا کسی اسماً آزاد باشد و رسماً برده. در یک مملکت ممکن است زورمندان کسی را برده رسمی قرار ‌دهند. اسلام با این روش برخورد می‌کند. اسلام فرد را آزاد منشانه تربیت، می کند. قرآن توصیه می‌کند «فکاتبوهم ان علمتم فیهم خیراً»(1):"اگر بردگان را انسانهای شروری ندیدید، با آنها قرار داد بنویسید که در رأس مدت معین آزاد شوند". این امر اسلام است و امر دال بر وجوب دارد. اول او را تربیت می کنند؛ به طوری که بتواند از این آزادی استفاده کرده سرگردان نشود و روی پای خودش بایستد. انگلیسی‌ها برای الغاء بردگی جنگها کردند، اما هندوستان در بعد از همان جنگهای الغای بردگی، مدتها تحت سیطره انگلستان بود. یعنی فرد را اسماً آزاد کردند و مملکت‌ها را تحت بردگی گرفتند.

اسلام می‌گوید: «ان اکرمکم عندالله اتقاکم»(2). برده اگر باتقواتر از صاحبش باشد، پیش خدا محترم‌تر است. اسود بن امیه، ارباب بلال حبشی، فردی زورگو بود. او بندی از  سوراخ وسط سنگ آسیاب رد ‌کرد بود  و آن را به سینه و دنده‌های بلال می‌بست. روزها او را به همین ترتیب در آفتاب رها می‌کرد و شلاق می‌زد. بلال در زیر شلاق‌ها احد احد می گفت. (خدا یکی است. خدا یکی است). بلال، گر جه اسماً برده بود اماعقل و فکر و احساس مسئولیتش آزاد شده بود. اگر انسان، عقل و احساس مسئولیتش، تحت رُقِیَّت هوای نفس باشد، گر چه اسماً آزاد است، اما در معنا اسیر است. الآن فلسطینی‌ها که که در مقابل تانک با سنگ ‌ایستاده اند، آیا این ها در وجدان و درون خودشان اسیرند؟ در مقابل آقایانی که اسرائیل را به رسمیت شناخته‌اند و ظاهراً همه جا هم از آنها تکریم می‌کنند، ایا آن ها آزادند؟ "کِلِی"، قهرمان بوکس، تعبیر جالبی داشت. گفت: روزی که من مسلمان شدم، احساس آزادی کردم. تا روزی که مسلمان نشده بودم سیاه و برده بودم،اما امروز دیگر برده نیستم.

انسان وقتی بنده خدا شد، از بردگی انسانها به طور کلی آزاد می‌شود. اساس اسلام، بندگی خداست؛ تا انسان بنده خدا نشود، از بندگی غیر خدا نجات پیدا نمی‌کند. اسماً هم رئیس‌جمهور باشد، باز برده قدرت است.

***

در اسلام، زیر بنا احساس مسئولیت است.

 

زیر بنا در اسلام چیست؟

 در کمونیسم، زیربنا اقتصاد است، در اسلام زیربنا چیست؟ زیربنا در اسلام، احساس مسئولیت است. احساس مسئولیت، روابط تولید را بر محور عقل و قسط قرار می‌دهد. آیا در معاملات رضایت طرفینِ معامله کافی است یا اینکه رضایت خدا هم شرط است؟ طبیعتاً چون طرفین خود را بنده خدا می‌دانند، رضایت او شرط است. اگر این طور نباشد، بسیاری از زناهایی که از روی رغبت هست، باید آزاد باشد، چون طرفین ممکن است با رضا و رغبت به چنین کاری دست بزنند.نه! رضایت خدا باید شرط باشد.

***

موسیقی

آیا موسیقی لهو و لعب است؟

آیه قرآن می گوید'« وَاجتَنِبُوا قَولَ الزُّورِ»(3).قول زور، ظهورش در گفتار دروغ و تزویر است. و در بعضی از روایات به روشی از لهو و لعب اشاره شده که در آن زمان مطرح بوده است. آیا موسیقی از این قبیل است یا نه؟ وقتی هدف شهوت باشد، موسیقی حرام مطرح می شود. اما هر وقت آزاد کردن انسان مطرح باشد، وضعیت دیگری است؛ مثل سرودهای هیجانی که فرد با گوش دادن به آنها احساس مسئولیتش بیدار می شود و ساخته می شود. موسیقی باطل، شهوت را بر احساس مسئولیت حاکم می کند. لازمه اینکه احساس مسئولیت غلبه کند، این نیست که محتوی تلخ باشد. شعرهای حافظ، شعرهای بسیار شیرینی است. اما در عین شیرینی، داغ است. هنر می‌تواند در عین حالی که زیبا باشد، جاذب، سازنده و هدایتگر هم باشد. شما کم از شعرهای حافظ پیدا می‌کنید که در متن و معنای آن نکته ی بسیار دقیقی نباشد؛ نکاتی که جنبه دارویی و حیاتی برای انسان دارد.

دکّانی که حافظ باز کرده در عین حالی که کافه قنادی است، داروخانه است و این  زیرکی و هنر حافظ است. همه می آیند که از این دکان شیرینی بخرند، اما در معنا دارو خریده اند و حافظ برای آنها نسخه‌پیچیده است! همین است که امام ره درباره او می گوید که « حافظ زبان مخصوص خودش دارد». حرفی که در باره ی شاعران دیگر هرگز نگفت! امام ره از مبالغه به شدت اجتناب می‌ کرد که مطلبش خلاف واقع نباشد.

***

مذهب و ارتجاع

 آیا اعتقاد انسان به مذهب ارتجاعی است؟

آیه قرآن در باره مرتجع می‌گوید: «و‌ مَا مُحَمَّدٌ اِلاَّ رَسُولٌ قَد خَلَتْ مِن قَبلِهِ الرُّسُل، اَفَاِن مَاتَ اَو قُتِلَ انقَلَبتُم عَلَی اَعقَابِکُم»(4). این رسولی است که از قبل از او رسولانی آمده اند و ایشان رسول منحصر به فرد نیست. اگر ایشان کشته شود یا بمیرد، آیا شما به حالت سابق برمی گردید و به عبارت دیگر ارتجاع به حالت قبل پیدا می کنید؟. «اِنقَلَبتُم عَلَی اَغقَابِکُمَ» یعنی روی پاشنه پا صد و هشتاد درجه چرخیدن. هر کسی بر روی پاشنه صد و هشتاد درجه بچرخد به خدا ضرری نمی‌زند، خدا به شاکرین اجر می‌دهد. «ینقلب علی عقبیه» کلمه ارتجاعی است که به این معنا تصریح شده است. قرآن پیشروی و ترقی را، به انقلاب رو به پیش ذکر می کند. مثلاً وقتی فرعون ساحرها را تهدید ‌کرد، آنها گفتند: «....انا الی ربنا لمنقلبون»(5). ما منقلب الی الله شدیم. این هم ترقی است.

*****

 شورا

در جامعه ی اسلامی، چگونه باید با گروههای غیر اسلامی وسیاسی که با شعار شوراپیش می‌آیند برخورد کرد؟

شورا آنجاست که اعضاء، مقاصدمشترک داشته باشند. وقتی ما مسأله‌ای را مطرح می‌کنیم و به اسلام نسبت می‌دهیم، باید ببینیم که حقیقت اسلامی آن چه بوده است. قرآن می‌گوید: «وَ اَمرُهُم شُورَا بَینَهُم(6)» یعنی امور مؤمنین با شورا بین آنها حل و فصل می‌شود. «وَ شَاوِرهُم فِی الاَمرِ فَاِذَا عَزَمتَ فَتَوَکَّل عَلی اللهِ اِنَّ الّلهَ یُحِبُّ المُتِوَکِّلِینَ(7)». در این آیات، مؤمنین مشاورهستند و از حضور غیر مؤمن در شورا اسمی به میان نیامده است. می گوید: «یَا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا بِطَانةً مِن دُونِکُم(8)» ازغیرمسلمان بطانه نگیرید. بطانه یعنی آستر لباس. یعنی این که غیر مؤمن از باطن شما خبردار نشود. چرا؟ چون به شما اعتماد ندارد و شما را غیر از خودش می‌داند.

ممکن است مقاصد مشترکی با اهل کتاب پیدا شود؛ مثلاً مسلمان با یهودی یا مسیحی همسایه شود و در محله مشکلی پیدا شود و آن ها برای رفع مشکل با هم مشورت کنند. این کار چون بر طبق اصل مشکلات مشترک است، اشکالی ندارد. اما در جائی که هدف دوتاست، شوراچگونه می‌تواند محقق شود؟ شرط رسمیت شورا، وحدت هدف در بین مشورت‌کنندگان است. اگر مشورت‌کنندگان خطوط مختلفی داشته باشند، در خطوط خودشان نمی‌توانند مشورت وبحث کنند. معنای مشورت این است که هدف یکی باشد و برای رسیدن به آن هدف مشورت نمود.

 این است که می‌بینید رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، وقتی می‌خواهد مشورت کند با کسانی که با او یکی هستند، در همان هدف با آنها مشورت می‌کند، در چیزی که با گروهی مشترک نیست، مشورت نمی‌کند. اما اگر مسأله‌ مشترکی اتفاق می افتاد، در آن حالت مشورت طبیعی بود. زیربنا و اساس مشورت، هدف مورد اتفاق و مشترک است. هر جا هدف مشترک نیست مشورت هم نیست. .پس ابتدا باید روشن شود مسائل مورد مشورت چه چیزی است؟

*****

عدل چیست؟

 آیا این استثناء نیست که یکی خوش استعداد و دیگری بی استعداد می شود؟

 عدل نسبت بین قدرت وتکلیف است. وقتی فردی امانتهایی را که به او داده اند درست اداره ‌کند، لایق است که امانتهای بیشتری به او بدهند. از این جهت دادن و ندادن تأثیری دراصل قضیه نمی‌کند، چرا؟ چون این چیزی که عدالت خدا را در رابطه با آن می‌سنجد، نسبت صورت به مخرج است است نه خود صورت یا مخرج. در دعای عدیله داریم. «لَم یُکَلَّف الطبَّاعَهِ اِلاَّ دُونَ الوُسعِ وَ الطَّاقَّه(9)» خدا تکلیف نکرده مگر به کمتر از وسع و طاقت و این هم در قرآن است که می گوید: «لاَ یُکَلِّفُ اللهُ نَفساً اِلاَّ وُسعَهَا(10)» در آیه دیگری داریم: «لاَ یُکَلِّفُ اللهُ نَفساً اِلاَّ مَا آتَاهَا(11)»، مَا اتَاهَا؛ یعنی آنچه از علم و قدرت واستعداد وغیره که به انسان بدهند. سعه وظرفیت انسان را وُسع گویند. تکلیف، همیشه در حد سعه و قدرت انسان است.  وقتی سعه و قدرت 2 برابر شود، تکلیف هم با آن 2 برابرمی شود، آنچه که به او ندادند از او هم نمی‌خواهند، یعنی هر چه قدرت را کم بکنند تکلیف هم کم می‌شود.

وقتی صورت ومخرج رادرعددی ضرب یا بخش کنید، درنسبت تغییری حاصل نمی‌شود. عدل خدا اینجا ودر قسمت ثابت است. عدل به نسبت بین تکلیف و قدرت، گفته می شود و استثناء بردار هم نیست. استثناء و تبعیض زمانی است که به کسی دوسوم و به دیگری یک ‌دوم بدهند. در انبیاء اگر فشار وتبعیض است، بخاطر نزدیک بودن قدرتشان به تکلیفشان است، استثناء در سمت ضرر آنهاست نه در سمت نفع آنها. بعبارت دیگرتوقع از انبیاء بالاتر است؛ از این جهت، قرآن هر خطائی که از آدم یا از یونس می بیند، اینگونه در بلندگو می‌گوید و برایش توی طبل می‌کوبد؛ این ازبزرگی انبیاء است که خدا اینگونه روی طبل می‌اندازد نه کوچکی انها. 

 

****

شهادت

فرقی بین کسانی که یک عمر تلاش می‌کنند و همیشه خود را در راه خدا نگه می‌دارند، با کسانی که تصمیم می‌گیرند و بعد از مدت زمان کوتاهی به شهادت می‌رسند چیست؟  آیا شهید از لحاظ تقوا از مؤمن کمتر است که می‌گوید این راه کوتاه و سهل است. آیا درست به عکس آن، انتخاب شهادت سخت‌تر نیست؟ چگونه ممکن است خداوند فردی را که عمری در بی‌پروایی‌ها و تقلبها گذرانده، پس از شهادت ببخشد و حتی اجری کلان نصیبش گند؟ 

ارزش شهادت به مکتب است. حساب شهادت و کشته شدن از هم جدا است و هر کشته‌ای شهید نیست. رسول اکرم صلوات‌الله علیه، ظاهراً در جنگ احد بود که فرمودند: «حتی لو جاء احد منهم لعقال ما کان له سواء»:" اگر کسی به نیت عِقال (زانوبند شتر) آمده باشد، نصیب او همان است. شهادت به خون نیست که آن را ارزشمند می‌کند ، نیت ومکتب است که به خون ارزش می‌دهد. قانون اساسی را هم که تعبیر به خونبهای شهیدان می کنند،  یک تعبیر مسامحه‌ای است. انقلاب است که به این شهادتها اجر و ارزش می‌دهد. خون از نیت ومکتب کسب ارزش می‌کند. این صحیح نیست که بگوییم مکتب از خون کسب ارزش می‌کند؛ همان طور که ماه ازخورشیدکسب نورمی کند. در این گونه موارد باید گفت: مکتب آن اندازه ارزش داشت که ریختن این خونها برای آن کاری راجح ولازم بود. این خونها چون در راه مکتب ریخته شد، ارزش یافت. ارزش خون به انگیزه ی آن است. ضریب مهم ارزش در اسلام، جهت است. جهت به عمل ارزش می‌دهد؛ خون فرع است و جهت محتوا است. خون اگر در راه حق ریخته شد، ارزش پیدا می کند. خون مثل دست وپا است. یک دفعه ممکن است دست نیم دینار ارزش پیدا نکند، یک دفعه هم ممکن است 500 دینار ارزش پیدا کند. اگر کسی با دست دزدی کند و نیم دینار از جایی بردارد، در شرع دست او با شرایطی قطع می‌شود. اما اگر کسی دست کسی را قطع کرد، نصف دیه یک انسان یعنی500 دینار می‌گیرند. شبهه‌ای هم که برای ابوالعلاء معرِّی پیدا شد، همین بود. او گفت: دستی که 500  اوقد (سکه طلا) دیه داده می شود، چگونه برای نصف دینار بریده می گردد؟ سیدمرتضی به او جواب داد: آن وقتی که 500 اوقد شد، عزت امانت در بین بود و آن وقتی که در نصف دینار بریده شد، ذلت خیانت را می چشد. یعنی دست به انگشتان ارزنده نیست، به جهتش ارزنده است؛ در جهت خلقت وناموس طبیعت است یا بر خلاف جهت خلقت است. ملاک، ارزش مادیّ قضایا نیست. در اسلام مواد و آلات نیستند که به چیزی اهمیت می‌دهند، بلکه جهت است که به چیزی اهمیت می‌دهد. اگر در جهت حق بود ارزش پیدا می‌کند و در جهت باطل بی‌ارزش می‌شود.

ارزش شهادت به جهت ورهبری است. در واقعه عاشورا، از اهل حق 72 نفر کشته شدند. چرا ائمه(ع) اصرار می‌ورزند که ما سنت عاشورا را ترک نکنیم، اشک بر آن ریخته، آن را برای فرزندان خود حفظ ونقل کنیم؟ همه این ها به خاطر جهتی است که شهیدان کربلا انتخاب کردند. احتمال این که کسی از آن ها به قصد ریا یا علوّ در دنیا، در این جنگ شرکت ‌کند، نبود. هر کس این چنین بود شب عاشورا عذرش را خواسته بودند. امام حسین (ع) در ابتدای کار، از همراهانش خواسته بود که او را رها کنند و حتی بر این مطلب فشار آورد و در تاریکی خیمه نشست و به آنها پشت کرد و رو به چادر خیمه کرد که اگر کسی می‌خواهد برود، نخواهد در چشم او نگاه کند و از رفتن حیا نماید. حتی عذرهایی در اختیارشان گذاشت و گفت: «دست زن و بچه ی مرا بگیرید و بروید» تا آن که رفتنی است، مقدمه ی رفتن برایش فراهم شود. ارزش عاشورا به این است که حریفی در آن نبود مگر این که خالص بود. جاهل به آن راه در بین آن ها نبود؛ همه عالِم ورفیع بودند وجهت خدایی داشتند. شهدای عاشورا ارزش شهادت‌ِ واحد دارند. یعنی هر شهیدی را می توان به آن ها تطبیق داد. هر شهیدی که خطش بر خط آن ها تطبیق شد، ارزش کامل شهادت پیدا می‌کند. در عاشورا رهبری مسأله بزرگی بود. این که رهبر آنها امامی، عالم، آگاه و.مطلع است، به شهادت آنان ارزش می‌دهد.

زیدبن علی وقتی می‌خواست خروج کند، به در خانه ابوجعفر اهول (ابوجعفر تاج) رفت و گفت: «اِن طَرَقَکَ طَارِقٌ مِنَّا اَتَخرُجُ مَعَهُ؟ قَالَ: فَقُلتُ اِن کَانَ اَبَاکَ اَو اَخَاکَ خَرَجتُ مَعَهُ(12)»: ای ابوجعفر! اگر درِ خانه ی تو را فردی از اهل بیت بزند و تو را دعوت کند که او را در جنگ با ظالمان یاری کنی، آیا با او خروج خواهی کرد؟ ابوجعفر گفت: «اِن کَانَ اَبَاکَ اَو اَخَاکَ، خَرَجتُ مَعَهُ»:"اگر آن دعوت‌کننده، پدرت یعنی علی بن حسین علیه السلام یا برادرت، امام محمد باقرعلیه السلام باشد، خروج می کنم". گفت چطور برای برادرم ادعاهایی می‌کنی که پدرم به من نگفته بود. بچه که بودم، پدرم قبل از این که  لقمه در دهانم بگذارد، بر آن می‌دمید تا خنک شود؛ پدرم نسبت به سوختن دهان من این طورملاحظه می‌کرد، حال از این که من در آتش بسوزم، ملاحظه نمی‌کرد؟ اگر در برادرم محمد خبری بود، حتماً پدرم به من می‌گفت که من آتشی وجهنمی نشوم!چطور این مطلب را به من نگفت ولی به تو گفت؟ ابوجعفر به او گفت: دقیقاً برای این که جهنمی نشوی پدرت به تو نگفت! زید گفت: چطور این حرف را می‌زنی؟ ابوجعفر گفت: شما خودتان دارید درِ خانه من را می‌زنید یا بعنوان فرزندان پیغمبر این کار را می کنید؟ گفت: بعنوان فرزندان پیغمبر، گفت: چه می‌گویید درباره این آیه که پدر یوسف به پسرش یوسف گفت: «یَا بُنَیَّ لاَ تَقصُص رُؤیَاکَ عَلَی اِخوَتِکَ فَیَکیدُوا لَکَ کَیداً(13)»:"ای یوسف، خواب خودت را برای برادرانت نگو، مبادا کید و نقشه‌ای برای تو بکشند! بگذار ندانند که تو استثنائی هستی. ندانند تو وضع دیگر و رسالتی بر دوش داری. وقتی یعقوب(ع) به یوسف(ع) می‌گوید: به آنها این مطلب را نگو و خودش هم در جو آنها نمی‌گوید؛ همان طوری که یعقوب به پسرانش نگفت، علی بن الحسین هم به تو نگفت. نخواست تو هم بدانی که مبادا کیدی برای او بیاندیشی و دقیقاً برای اینکه جهنمی نشوی برایت نگفت!

بعداً، امام صادق (ع) از ابوجعفر خواست که این قضیه رابا زبان خودش برای ایشان تعریف کند: ایشان گفت شنیدم با زید صحبتی کردی، می‌خواهم از زبان خودت بشنوم که چه به او گفتی و او  مطلب را نقل کرد. حضرت گفت راهها را بر او بستی؛ راه چپ و راست و پشت سر، بالا و پایین هیچ راهی برای او نگذاشتی!  این طرز تربیت ائمه است که اصحاب خودشان را چنان آگاه می‌کردند که اگر پسر آن ها هم درِ خانه می‌آمد و می‌گفت بیا در قیام همراهم کن، از روی اندیشه جواب می داند.

قیام و حرکت در تحت رهبری، یک حرکت اصیل تلقی می‌شد. حرکت بدون رهبری ، در نظر آنان حرکت اصیل نبود. یکی از صحابه به امام صادق (ع) گفت: دیشب خواب دیدم که داشتید این حرف را برای من می‌زدید که جهاد در وراء امام جائر مثل اکل خنزیر است( یعنی اگر پشت سر کسی جهاد کنی که صلاحیت ندارد، مثل این است که گوشت خوگ خورده اید!) حضرت عین همین عبارتی که او در خواب دیده بود، گفت بله این چنین است.

علی ابن الحسین (ع) در سفری به حج می‌رفتند. در راه به یکی از مسلمانانی که به جهاد می‌رفت، برخورد کردند. او از امام.گِله وانتقاد کرد که:« یَا عَلِیِّ ابنِ الحُسَین، تَرَکتَ الجَهَادَ وَ صُعُوبَتِهِ وَ اَقبَلتَ عَلَی الحَجِّ وَلینَتِه. اِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ:"ای علی ابن الحسین، جهاد راِ به خاطر دشواریهایش رها کردی و رو به حجِ بی‌زحمت و راحت آوردی! هماناخدای عزوجل می فرماید: «اِنَّ اللهَ اشَّتَرَی مِنَ المُؤمِنِینَ اَنفُسَهُم وَ اَموَالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّه یُقَاتِلُوُنَ فِی سَبِیلِ اللهِ فَیَقتُلُونَ وَ یُقتَلُونَ، وَعداً عَلَیهِ حَقاً فِی التَّورَاهَ وَ الاِنجِیلَ وَ القُرآنِ وَمَن اَوفَی بِِعَهدِه مِنَ اللهِ، فَستَبشِرُوا بِبَیعَکُمُ الَّذی بَایَعتُم بَه وَ ذَلِکَ هُوَ الفَوزُ العَظیم». فَقَالَ لَهُ عَِلیِّ ابنِ الحُسَین اَتَمِّ الآیَه فَقَالَ:"خداوند از مؤمنین جانها و اموالشان را در قبال بهشت می خرد. کسانی که در راه خدا کارزار می کنند و می کشند و کشته می شوند. وعده حقی است بر خدا در تورات و انجیل و قرآن و چه کسی از خدا وفاکننده تر به عهدش است؟ بشارت باد بر شما به بیعتی که با خدای خویش بستید که این رستگاری بزرگی است" پس حضرت به او گفت که آیه را تمام کند. پس گفت:«اَلتَائِبُونَ العَابِدُونَ الحَامِدُونَ السََّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالمَعرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ المُنکَرِ وَ الحَافِظُونَ لِحُدُودَ اللهِ وَ بَشِّرِ المُؤمِنِینَ»(14):"توبه کنندگان،عبادت کنندگان،حمد کنندگان،تسبیح گویان،رکوع کنندگان،سجده کنندگان،امر کنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکر و مراعات کنندگان حدود الهی و مؤمنین را بشارت بده!"

تا رسید به آیه «و الحافظون لحدود الله»، علی بن حسین (ع) فرمود: ههنا، اینجا بایست! وگفت: وقتی ما دیدیم کسانی که جهاد را رهبری می‌کنند، حافظ حدود الله هستند، ما حج را رها می‌کنیم و به جهاد رو می‌آوریم و هر وقت دیدیم رهبری جهاد به دست کسانی است که حفظ حدود نمی‌کنند، جهاد را رها می‌کنیم و به حج می‌پردازیم.

یعنی جهاد با جهت آن که رهبری است، ارزش پیدا می‌کند. اگر رهبر آن امام جائر باشد، بدترین محرمات است. اما همین جهاد اگر تحت رهبری امام عادل بود، عظیم‌ترین واجبات می شود.

شهادت از رهبری کسب نور می‌کند. حضور امام حسین (ع) و اینکه عاشورا تحت رهبری او صورت گرفته است، موجب ارزش این خونهاست. این شعر سعدی به ذهن انسان می‌آید:

گِلی خوشبو در حمام روزی
بدو گفتم که مُشکی یا عبیری
بگفتا من گِلی ناچیز بودم
کمال هم‌نشین در من اثر کرد
 

رسید از دست محبوبی به دستم
که از بوی دل‌آویز تو مستم
ولیکن مدتی با گل نشستم
وگرنه من همان خاکم که هستم

 

 

«اَطِیعُواللهَ وَ اَطیعُوالرَّسُولَ و!ُولِی الاَمرِ مِنکُم(15)». «اولوالامر» مبین «اطیعوالله و اطیعوالرسول» می‌باشد. اطاعت خدا و رسول منهای اطاعت اولوالامر، امکان ندارد. معنی اطاعت خدا و رسول، اطاعت اولوالامر می‌باشد. یعنی انسان یا درتحت امر هوای نفسش است که او را مأمور به چنین کاری می‌کند، یا اینکه تحت رهبری امامی است که با رهبری الهی او، این کار انجام می گیرد.از این جهت می‌گوییم «وَ مَن یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَد اَطَاعُواالله(16)» هر کس رسول را اطاعت کند، اطاعت خدا را کرده است.

پس ارزش کار شهید به این است که به امر خدا کار می‌کند و معامله او با خدا است و یک امر تصادفی نیست؛ این نیست که هر کس خودش را در معرض تیری انداخت و کشته شد، این شهید باشد. این باید به امر رهبری که امری الهی است، حرکت کرده باشد تا بتواند حکم شهید را پیدا کند. علی (ع) می‌فرماید: «اَمَّا بَعد فَإنَّ الجَهَادَ بَابٌ مِن اَبوَابِ الجَنَّه فَتَحَهُ اللّهُ لِخَاصَّهِ اَولِیَائِه(17)»: "حهاد دری از درهای بهشت است که خدا آن را به روی خاصان از اولیاء خودش باز کرده است". به روی هر کسی باز نیست. این ساده نیست که در میدان جنگ انسان همه چیز از خاطرش رفته باشد و فقط امر رهبر، محرک او باشد. این نیاز به معرفت، مجاهده و مقدمات دارد. انتخاب این راه و تصمیم در آن، دقیقاً به خاطر اینکه امر رهبرش است، باید انجام بدهد.

اگرفردی در زندگی کارهای زشت انجام داده باشد، آیا با یک شهادت همه پاک می شود؟

کسی که فجایعی را در زندگی مرتکب شده باشد، درنفس او اثر می‌گذارد و مانع انتخاب او می‌شود. مثلاً: کسی روزی یک پاکت سیگار می‌کشد. اگر تصمیم بگیرد که یک دفعه در طول هفته حتی یک نخ هم نکشد. آیا بر این بیشتر سخت می‌گذرد یا آن کسی که اصلاً سیگاری نیست؟ کسی که معتاد به سیگار است، این یک هفته برایش هفته مجاهده است. ولی آن که عادت به سیگار ندارد، برایش عادی می‌گذرد. شما اگر فردی را دیدید که بی‌پروایی‌ها و تقلب‌ها داشته و بعد می‌خواهد در خط رهبر باشد، این در خط رهبری زجر می‌کشد، جان می‌کَند که آن عادات را تکرار نکند. از این جهت خدا نسبت به این افراد می‌گوید: «فَاوُلَئِکَ یُبَدِّلُ اللهُ سَیِئَاتِهِم حَسَنَاتٍ(18)» خدا به دلیل زجرهایی که می‌کشند، بدی‌های آنان را تبدیل به حسنات می‌کند. شما خیال می‌کنید که مثلاً «حُر» چقدر زرنگ بود که تا شب عاشورا از فرماندهان سپاه ابن سعد است و روز عاشورا یکی از شهدای بزرگ تاریخ اسلام می‌شود. شما این 24 ساعت را فکر کرده اید که حر چطور گذرانید؟! خود را جای او گذاشته اید؟! کسی که بین آنها معزز و محترم است، گوشت زن و فرزندش زیر دندان آنهاست. ممکن است آنها به این دلیل که آبرویمان را برده، خانواده اش را به آتش بکشند و خانه ی او را غارت ‌کنند و ....! این 24 ساعت بر او به اندازه چندین سال زجر، گذشته است تا تصمیم نهاییش را گرفت و آخرالامر از یزیدیان برگشت. او کار بزرگی کرد؛ کاری که دیگران در طی چندین سال موفق نمی‌شوند، او یک روزه کرد. مثال دیگری می‌زنم. هر کس که در دوره قبل از انقلاب، کمیته ساواک رفته و تحت بازجویی قرار گرفته بود، برای او یک هفته بازجویی، مثل یک سال زندان محکومیت در بند 4 بود. زندانیان در بندهای  دیگر می‌نشستند، درس می‌خواندند،....... اما زندانیان بند 4 ، باید اسرار را حفظ می کردند، چیزهایی را باید نمی گفتند، نصف اطلاعات را دارند و می‌خواهند بقیه‌اش را در بازجوئی از زبان آنها تکمیل کنند و باید خودشان را حفظ می کردند. تهدید و فشار و خلاصه همه رقم آنها را تحت فشار قرار می‌دادند. این مواقع چیزی که به انسان ارزش می‌داد، امانت‌داری بود.

***

آدم  وعلت اخراج او از بهشت                                                                             

علت فراموشی انسان و فریب خوردن او چه بود که سخن خدا را از یاد ‌برد و فریفته وعده شیطان ‌شد و از بهشت اخراج گردید

قرآن این علت را ذکر می‌کند. شیطان می‌گوید: «هَل اَدُلُکَ عَلَی شَجَرَهِ الخُلدِ وَ مُلکٍ لاَ یُبلَی»(19) :"دلالت کنم تو را بر جاودانی و مُلکی که تمام شدنی نیست". توحید حکم می‌کند که آن موقع آدم باید به شیطان می گفت مُلک نمی خواهم. آیه می‌خواهد بگوید که اگر آدم و حوا بهشت رابه طور مطلق بخواهند و برای آن کار کنند، از بهشت بیرونشان می‌کنند. زیرا بهشتی، بهشت‌پرست نیست، خدا پرست است. انسان برای هرچه غیرازخدا حتی بهشت بخواهد کار کند و دل ببندد، موجب لغزش او می شود. اما اگر رضای خدا منظور باشد و هیچ چیز غیر رضای خدا برایش مدّ نظرگیر نباشد، موجب هدایت و رشد پیدا می کند. وقتی شیطان می‌گوید: «هَل اَدُلُّکَ عَلَی شَجَرَهِ الخَلدِ» آدم باید بگوید از راه رضای خدا یا راه غیر رضای خدا؟ علت نسیان انسان همین است که چیزی غیر رضای خدا برایش مطرح شد. آیه هم همین را می‌گوید: «قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمنَا اَنفُسَنَا»(20) خدایا ما به خودمان که چیزی غیر از رضای تو گرفتیم، ظلم کردیم.

***

 

 

بهشت و نعمتهای آن

خداوند وسایل تفرج و رشد انسان را در این دنیا فراهم کرده است. بهشت جای تغییر و تحول نیست. «لاَ یَبغُونَ عَنهَا حِوَلاَ(21)». بهشت جای بهترین ها است. دنیا جای تکامل است و آخرت  جای تکامل نیست.در روایت داریم که دربهشت به کسی که آیاتی از قرآن را فرا گرفته می گویند: «اقرأ تقرع!»:”بخوان و ازطبقات بهشت بالا برو!" یعنی در آنجا رفاه و راحتی است، برای انسان هر چه در وصف بهشت گویند، باز کمتر از آن چیزی است که بهشت است، چون با شعور و ادراکات فعلی، اوضاع آنجا را نمی‌شود دریافت کرد. از این جهت رسول خدا می فرماید: «مَن صَامَ فِی رَجَبٍ اَربَعَهَ عَشَرَ یَومَاً اَعطَاهُ اللهُ مِنَ الثَّوَابِ مَا لاَ عَینٌ رَأَت وَ لاَ اُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لاَ خَطَرَ عَلَی قَلبِ بَشَرٍ مَن قُصُورِ الجِنَانِ الَّتِی بُنِیُتْ مِنَ الدُّرِ وُالیُاقُوتِ(22)» در آنجا چیزهایی است که نه چشمی دیده، نه گوشی شنیده و نه بر قلبی خطور کرده است. یعنی خوبیهای بهشت را با این میزان‌ها نمی‌شود سنجید. میزانها ومقیاسهای ما کوچکتر از آنند که بتوانند محاسن آنجا را لمس کنند. آیا می شود سطح را با متر اندازه گیری کرد؟ آیا هیچ حجمی را با مترمربع می‌توان اندازه‌گیری کرد؟ آیا شنیدنی را با نور می‌شود تعریف کرد؟ دیدنی را می‌شود با اندازه کیفی تعریف کرد؟ محسوس فکر نمی‌تواند واحدی برای ادراکات گوش باشد. مدرکات گوش هم نمی‌تواند واحدی برای ادراکات چشم باشد. چیزهایی که مافوق لمس هستند، نمی‌توانند واحد اندازه گیری ادراکات لامسه باشند، یا ادراکات لامسه واحدی برای چیزی که مافوقشان است باشند. زیرا لمس و سمع و بصر، ادراکات این دنیا هستند، مربوط به عالم ترکیب است ولی بهشت مربوط به عالم بقاست. از این جهت می‌گوید: «ما لا عین رأت ...»، یعنی آنچه این چشم می‌بیند غیر از آن چیزی است که در آن جا یافت می‌شود. چیزی که با گوش شنیده می‌شود، غیر از آن چیزی است که در آخرت وجود دارد. «لا اذن سمعت»، چیزی که به قلب بشری خطور می‌کند، غیر از چیزی است که در بهشت وجود دارد. درقلب بشر، آنچه چشمش دیده خطور می‌کند و از این قبیل است.

از این جهت، خوبی آنجا غیر از خوبی اینجاست. اینجا مرض‌ها، زیربنای لذت‌هاست. امام علی ابن نقی علیه السلام می‌فرماید: «اَلسَّهرُ اَلَذُّ لِلمَنَامِ وَ اَلجُوعُ یَزیدُ فِی طَیبِ الطَّعَامِ یُرِیدُ بِهِ الحَثَّ عَلَی قِیَامِ اللَّیلِ وَ صِیَامِ النَّهَارِ(23)»:شب زنده داری خواب را لذیذ و گرسنگی، خوبی طعام را زیاد می‌کند....“. به همین دلیل وقتی سیر هستیم بهترین غذا نمی‌تواند برایمان لذیذ باشد و کسی که مدتی بیدار نشسته، خواب برای او لذیذ است، هر چند بر روی خاک و سر بر سنگ باشد. اما کسی که خستگی و بی‌خوابی نداشته، اگربدنش بر نرمترین تشکهاو سر بر نرمترین بالشها داشته باشد، باز لذتی احساس نمی‌کند. لذت دنیا دریک نوع رفع کمبود واختلاف طبع است. در دنیا احساس لذت، احساس خروج از کمبود است. به این جهت کسی که چند روز گرسنگی کشیده است، ،لذت نان خشک در دهان او، از هر غذایی که دیگران می‌خورند بیشتر است. یعنی لذت را نباید در کیفیت غذا جست، لذت مربوط به ذائقه انسان است.

لذت آخرت از این نوع نیست؟ زیرا لذت دنیا مستلزم نوعی عدم ورفع کمبود است، در حالی که آنجا عدم و کمبود نیست. تنها وقتی که انسان آنجا رفت و به جنان موضعی تحول یافت، آن موقع می‌تواند قضاوت کند که چه جوری است؟

***

گزینش

آیا مصاحبه‌هایی که در نهادهای انقلابی برای شناسایی افراد صورت می‌گیرد صحیح است؟

جواب-  قرآن در باره زنانی که به جبهه ی اسلام می پیوستند می‌گوید: آنها را امتحان کنید“، «فَاِن عَلِمتُمُوهُنَّ مُؤمِنَات، فَلاَ تَرجِعُوهُنَّ اِلَی الکُفَّارِ(24)»:"اگر با امتحان احساس نمودید مؤمن هستند، به کفار تسلیمشان نکنید". قرآن دستور می‌دهد که اگر کسی می‌گوید من مؤمن هستم ،آزمایشی از او به عمل بیاید، اگر امتحانش کردید و دیدید مؤمن است او را به کفار برنگردانید. یعنی همچون امتحانی در دین وجود دارد. زنها می‌آمدند که با رسول اکرم صلی الله علیه وآله بیعت کنند، «یَا اَیُّهَا النَّبِی اِذَا جَاءَکَ المُؤمِنَاتُ یُبَایِعنَکَ عَلَی اَن لاَیُشرِکنَ بِاللهِ شَیئَاً وَ لاَیُسرِقنَ وَ لاَیَقْتُلنَ اَولاَدَهُنَّ وَ لاَیَاتِینَ بِبُهتَانٍ یَفتَرِینَهُ بَینَ اَیدِیهِنَّ وَ اَرجُلُهِنَّ وَ لاَیَعصِینَّکَ فِی مَعرُوفٍ»(25) ”: ای پیغمبر هر وقت زنهای تازه مسلمان می‌آیند با تو بیعت ‌کنند بر اینکه مشرک نباشند و دزدی نکنند و زنا ندهند و دزدی نکنند و وقتی شوهردار هستند از غیر حامله نشوند نه بچه در شکمشان و بچه‌هایشان هم نکشن". زنها این آیه را می خواندند و یکی یکی بیعت می کردند. در این حین زن ابوسفیان هم آمده بود که با حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله بیعت کند. وقتی این آیات گفته می‌شد برای هر جمله‌ یک پارازیت می‌انداخت. وقتی گفتند: «لا یشرکن» گفت: این دو تا اگر کاره‌ای بودند، کاری کرده بودند. وقتی گفتند: «لا یزنین» این آدم بزرگوار، آدم بزرگوار که زنا نمی‌کند! وقتی گفتند: «لا یسرفن» .......هر چه گفتند، چیزی می گفت. وقتی رسید به اینکه «و لا یقتلن اولادهن»، پارازیتش این بود، ما که نکشتیم، وقتی جوان شدند شما بردید و در جنگ کشتید. 

ممکن است بگویید که این طور بیعت می کنند و یا امتحان می دهند، اما در معنا به آن صورت نیست و بر خلافش عمل می کنند. جواب این است که نفس سؤالات، مطرح شدن و برسمیت شمردن و جا انداختن این خط است و اگر کسی تخلف کرد، تخلف او یک نوع تقلب است. حال سؤالاتی که مطرح می‌شود، باید سؤالاتی جامع‌الاطراف باشد.

معاشرت با منحرفین

با توجه به آیه و حدیث زیر:

قال النبی (ص): ”إنَّ اللهَ لاَ یَنظُرُ اِلَی صُوَرِکُم و لا الی اَموَالِکُم وَلکن یَنظُرُ اَلَی قلوبکم واَعمَالِکُم(26)“، و دیگر اینکه، قال النبی: ” اَلمَرءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ(27)“.آیا رفت و آمد وحشر و نشر باگروهها اشکال دارد یا نه؟

 (ج) - روایتی از امام صادق علیه السلام در کافی داریم که بر این کار ایراد می‌گیرد.  یکی از یاران ایشان با یکی از منحرفین اهل بیت بنام عبدالرحمن بن یعقوب رفت و آمد داشت،  حضرت به او گفت: « مَا لِی رَاَیتُکَ عِندَ عَبدِالرَّحمَنِ بنِ یَعقُوب، فَقَالَ اِنَّهُ خَالِیٌ، فَقَالَ اِنَّهُ یَقُولُ فِی اللهِ قَولاً عَظِیماً، یَصِفَ اللهُ، وَ لاَ یُوصَفُ، فَاِمَا جَلَستَ مَعَهُ وَ تَرَکتَنَا وَ اِمَّا جَلَستَ مَعََنَا وَ تَرَکتَهُ(28) » "تو را با عبدالرحمن بن یعقوب می بینم! گفت او دایی من است. حضرت گفت: او بر خدا سخن بزرگی می گوید؛ او خدا را وصف می کند در حالی که خدا وصف شدنی نیست. اگر با او می نشینی ما را ترک کن و اگر با ما می نشینی او را ترک کن!" آن شخص به حضرت گفت: «هُوَ  یَقُولُ مَا شَاءَ اَیُّ شَیئٍ عَلَیَّ مِنهُ اِذَا لَم اَقُل مَا یَقُولُ »: "وقتی من آنجه که او می گوید نمی گویم، او هر چه می خواهد به من بگوید". حضرت به او گفت آیا نمی ترسی که بر او نقمتی نازل شود و همه شما را بگیرد؟ اگر می دانستی جریان یکی از اصحاب موسی را، این کار را نمی کرد!؟ گفت چه بود؟ حضرت گفتند: پدر یکی از اصحاب موسی (ع)، از یاران فرعون بود. این صحابه موسی، سالی چند بار پیش پدرش می‌رفت که او را نصیحت کند ازآن راه برگردد و از این کار لذت می‌برد. ملاقات آخری آن دو در وقتی بود که قشون فرعون وارد رود نیل شده بود و قوم موسی (ع) داشتند خارج می شدند. او پدرش را دید. اینجا او دیگر نمی بایست دوستان و رفقاء و موسی (ع) را رها کند، اما برگشت تا در لشکر فرعون پدر را از سر خیرخواهی نصیحت کند. آب که برگشت، این فرد هم داخل آنها غرق شد. مردم از موسی (ع) سؤال کردند: چرا عذاب این مرد صالح را فرا گرفت؟ موسی (ع) گفت: «انه فی رحمه الله»:" او در رحمت خداست"، «وَلَکِنَّ النِّقمَهَ اِذَا نَزَلَتْ لَم یَکُنْ لَهَا عَمَّنْ قَارِبَ المُذنِبَ دِفَاعٌ»:"اما وقتی عذاب نازل شد، برای همنشین گناهکار دفاعی نیست".

برای همین جهت، امام صادق (ع) به این فرد می‌گفت یا برو یا بیا. در قرآن هم می خوانید که هر وقت بر قومی عذاب نازل می شد، پیامبر و یارانش دستور داشتند که از قبل خارج شده، دور بروند. بنابراین، این که فردی عقیده به عده‌ای نداشته باشد و آنها حرفشان را بزنند و این هم معتقد به آنها نباشد و نیت خیرخواهانه هم داشته باشد، جواب او این است که صحیح است که انسان تابع نیتش است، اما امام(ع)گفته: « فَاِمَا جَلَستَ مَعَهُ وَ تَرَکتَنَا وَ اِمَّا جَلَستَ مَعََنَا وَ تَرَکتَهُ».

در حدیث دیگر امام صادق علیه السلام می گوید:لاَ تُصبِحُوا اَهلَ البِدَعِ وَ لاَ تُجَالِسُوهُم فَتَصِیرُوا عِنْدَ النَّاسِ کَوَاحِدٍ مِنهُم قَالَ رَسُولُ اللهِ(ص) اَلمَرءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ وَ قَرِینِهِ(29)»:"با اهل بدعت، هم صحبتی ونشست و برخاست نکنید که نزد مردم یکی از آنها بحساب می آیید که  رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر شخصی بر دین دوست و همنشین خود است".

***

نماز

در روایت آمده که می شود بچه را برای نماز بطورخفیف بزنند، چگونه این امر امکان دارد؟

(ح)- معنای روایت این است که گاهی پدرومادر، تشری، خشمی یا ناراحتی‌ نشان بدهند که فرزند متوجه بدی کار بشود. مثلاً زمانی که ماشین بکس باد کرده باید هلش بدهند تا روشن شود، معنایش این نیست که او را بکسل کنند، باید ماشین را روشن کنند.

 نماز امری مهم وجدی‌ است. واقعاً برای پدر، تعطیل نماز فرزند باید مصیبت باشد و  آن چنان برایش س

/ 0 نظر / 31 بازدید