يادداشت‏هاى يك معلم

 

مطلوب‏ترين زمان براى آموزش نماز

 

محمد كاظم يكتا

 

بى‏ترديد اساسى‏ترين رسالت كارگزاران جامعه اسلامى، پاسداشت دست‏آوردهاى انقلاب اسلامى و حاكميت ارزش‏هاى الهى است. در اين رهگذر، بيش‏ترين مسؤوليت متوجه دست‏اندركاران نظام آموزشى كشور است. چرا كه در هر جامعه، مدرسه به عنوان پل انتقال آرمان‏ها و ارزش‏هاى حاكم بر خانواده است.

براى اين‏كه مدارس بتوانند به نحو شايسته‏اى عهده‏دار چنين وظيفه بزرگى گردند، بايد همواره از حاكميت ارزش‏ها و رفتارهاى مذهبى در محيط مدارس استقبال نمايند.

بنابراين خانواده مناسب‏ترين بستر براى ظهور و بروز رفتارهاى مذهبى است. خميرمايه شخصيت كودك در كانون خانواده و با تاثيرپذيرى از نقش الگوهاى بزرگسالان و به ويژه والدين شكل مى‏گيرد.

پس از خانواده، مدرسه در اين زمينه و جامعه‏پذيرى فرزندان نقش مهمى دارد. اولياء مدرسه و متوليان فرهنگى بايد در ارائه ارزش‏ها كاملا هوشيارانه و آگاهانه عمل كنند و به جاى پرداختن به صرف انتقال مجموعه‏اى از اطلاعات شناختى به رفتارها و ايجاد تغييرات مطلوب در رفتار بپردازند.

 

عوامل مؤثر در انتقال ارزش‏هاى مذهبى

 

همواره در انتقال مؤثر يك پيام، عوامل متعددى مؤثرند كه توجه به اين عوامل، ايفاى رسالت‏خطير مسؤولان فرهنگى و مربيان مدرسه را آسان مى‏كند.

1. ويژگى‏هاى پيام‏گيران

امروزه تفاوت‏هاى فردى به عنوان اولين و مهم‏ترين اصل در روان‏شناسى و تعليم و تربيت مورد توجه است. خداوند هر فردى را با ويژگى‏هاى منحصر به فرد خودش مى‏آفريند.

در فرايند يادگيرى و انتقال پيام‏هاى آموزشى و تربيتى توجه به تفاوت‏هاى فردى مهم‏ترين مساله است. در نظر گرفتن شرايط زيستى، رشد جسمانى، ويژگى‏هاى حسى و حركتى، توان ذهنى از ابتدايى‏ترين و ضرورى‏ترين شرايط تعليم و تربيت است. زيرا، دانش‏آموزانى، به رغم برخوردارى از جسمى سالم و توان هوشى بالا، به دليل نگرش ناخوشايند نسبت‏به مساله و فقدان‏انگيز، دچار ضعف در اجراى برنامه‏هاى آموزشى و درسى و تربيتى مى‏شوند. بنابراين، از جمله وظائف خطير مربيان و انتقال‏دهندگان پيام‏هاى آموزشى، تربيتى و ارزشى، ايجاد آمادگى روانى و نگرش مثبت‏به موضوع موردنظر در مخاطبين است.

2. شرايط و موقعيت انتقال پيام

در نظر گرفتن شرايط و موقعيت زمانى، مكانى، روانى و اجتماعى هنگام انتقال پيام از اهميت‏به سزايى برخوردار است. مثلا، در شرايط سردى فضاى كلاس درس و يا محيط مدرسه و سروصداى زياد و... مربى در انتقال پيام خود حداقل تاثيرگذارى را خواهد داشت.

3. خوشايندى يا ناخوشايندى موضوع پيام

انسان فطرتا كنجكاو، حقيقت‏جو و دوستدار زيبايى‏ها و به دنبال خوشايندها و ارضاى نيازهاست. آن‏گاه كه محتواى پيام در قالبى زيبا و جلوه‏اى نيكو ارائه شود و بتواند پاسخى براى نيازهاى ذهنى و روانى مخاطبين باشد، بيش‏ترين تاثير را به همراه خواهد داشت.

4. روش‏هاى انتقال پيام

مجهز بودن به مؤثرترين روش‏ها در انتقال پيام‏ها و تبيين ارزش‏ها از مهم‏ترين موضوعات روان‏شناسى تربيتى و ابزارهاى روان‏شناختى اجتماعى است. برخوردارى از چهره‏اى متبسم و مصمم، لسانى لين و ملايم، پرهيز از تهديد و تحقير و لسانى آمرانه از توصيه‏هاى اولياى حق است.

با توجه به اصولى كه در تبيين ارزش‏ها عنوان شد، مى‏رسيم به يكى از ارزش‏هاى دينى و اعتقادات مذهبى ما كه اقامه نماز در مدرسه است. همان‏طورى كه بيان شد، نقش مدرسه در پرورش دينى و بارورى روحيه اقامه نماز در دانش‏آموزان بر كسى پوشيده نيست. و با ورود كودك به مدرسه و تقارن حساس‏ترين زمان رشد و شكل‏گيرى باورهاى دينى او با زمان تحصيل ايجاب مى‏كند كه نسبت‏به آموزش نماز به كودكان و نوجوانان در مدرسه توجه خاصى صورت پذيرد.

آموزش نماز در مدرسه مى‏بايست‏بر اصول علمى و متكى بر مبانى اسلامى باشد و به وسيله مربيان آگاه و آشنا با مبانى تعليم و تربيت انجام گيرد. از اين‏رو، لازم است‏برنامه‏اى براى آموزش منسجم نماز براى دانش‏آموزان طراحى و تدوين شود. در اين زمينه، ضرورى است كه مسائل زير مورد توجه قرار گيرد:

1. مطلوب‏ترين زمان براى آموزش نماز

نماز يك رفتار مثبت تلقى مى‏شود. به همين جهت مى‏توان آن را هم به صورت مستقيم و هم به صورت غيرمستقيم آموزش داد. معمولا آموزش غيرمستقيم به وسيله همانندسازى است كه كودكان آن را توسط والدين در منزل ياد مى‏گيرند. بهترين زمان براى آموزش نماز به صورت مستقيم و مدرسه‏اى از دوره ابتدايى مى‏باشد. چون در اين موقع بهترين زمان براى ايجاد عادت‏هاى مطلوب است و اجراى برنامه‏هاى تشويقى در مدرسه در اين سنين بر روى دانش‏آموزان تاثير بيش‏ترى دارد.

2. توجه به روان‏شناسى تربيتى كودكان و نوجوانان به آموزش نماز

شناخت ويژگى‏هاى كودكان و نوجوانان اولين گام براى تدوين يك برنامه آموزشى صحيح به منظور ايجاد تقويت و تثبيت رفتار است.

لازم است در برنامه‏ريزى براى آموزش نماز به دو نياز نوجوان كه حائز اهميت است توجه كرد:

الف. نياز به درك ضرورت قبول مسؤوليت

ب. نياز به راهنمايى و رهبرى سالم دينى

با توجه به شرايط موجود جامعه اسلامى و فشارهاى فرهنگى دشمنان اسلام، ضرورت احياى اقامه نماز، آن هم به صورت ريشه‏اى و آموزش مدرسه‏اى به عنوان يكى از مكانيسم‏هاى مصونيت در برابر فرهنگ بى‏بندوبارى بيش از گذشته احساس مى‏شود. بدين منظور، پيشنهادات ذيل ارائه مى‏گردد:

الف. سطح فعاليت‏هاى فراگيران

كاربرد هنر در آموزش نماز (نقاشى، خطاطى، انشاء نويسى)

اجراى نظام تشويقى و انگيزشى

جمع‏آورى داستان‏هايى در مورد نماز

جمع‏آورى قسمت‏هايى از زندگانى الگوهاى مذهبى در خصوص نماز

آموزش كلاسى نماز و احكام آن

نظارت بر اقامه نماز فراگيران در منزل، مدرسه و مسجد

اجراى مسابقات مختلف در زمينه نماز (كتاب‏خوانى، شعر، نقاشى و...)

مشاوره و راهنمايى در خصوص نماز به كسانى كه نماز نمى‏خوانند

ب. سطح فعاليت‏هاى مربيان و برنامه‏ريزان امر نماز

تامين نيروهاى انسانى و مربيان دلسوز و آگاه

تامين فضاى پرورشى و ايجاد نمازخانه در مدرسه

توجه خاص مديران مدارس براى اجراى صحيح نماز

برگزارى جلسات آموزش خانواده در خصوص آشنايى با اقامه نماز و توجيه اهميت مساله به والدين

تهيه كارنامه نماز، تقديرنامه و ساير ملزومات تشويقى و جوائز .

 

*******

بيا كه تُرك فلك خان روزه غارت كرد
هلال عيد بدور قدح اشارت كرد
ثواب روزه و حج قبول آنكس برد

كه خاك ميكده عشق را زيارت كرد

حافظ


عــــــــــــــــيد سعيد فطر عيد بازگشت به فطرت پاک الهی  را به دوستان عزيز تبريک ميگم

 

و آرزو ميکنم همه عبادات و روزه های شما

 

به درگاه حق مورد قبول واقع شده باشه

 



موضوعات مرتبط:
برچسب‌ها:
[ سه‌شنبه ٢ آبان ۱۳۸٥ ] [ ٧:٠٧ ‎ب.ظ ] [ سید محمد عبداللهی ]