رابطه وضو و غسل با بهداشت جسمانی

رابطه وضو و غسل با بهداشت جسمانی چیست؟


پاسخ:
در اسلام عباداتیوجود دارد که دارای دو جنبه است:

1- بُعد عبادی آن کهموجب تقرب انسان به خدا و

کمال معنوی او می‌شود و

2- بُعد بهداشتی ودرمانی آن که برای سلامت اجتماعی یا شخصی

انسان آثار مفیدی دارد وسلامت انسان را تأمین می‌کند. نماز، وضو، غسل و روزه از

این قبیل عباداتهستند.


وضو:
در قرآن مجید علت و فلسفه‌ی برخی احکام را هماننظافت و پاکیزگی نشان

می‌دهد چنانچه در آیه‌ی وضو و تیمم می‌فرماید

:

 

مَایُرِیدُ اللّهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِنْ حَرَجٍ وَلکِن یُرِیدُ لِیُطَهِّرَکُمْوَلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُمْ

لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ. یعنی خدا نمىخواهد،تا بر شما سخت بگیرد، و لیکن

مىخواهد، تا شما را پاک سازد و نعمتش را بر شماتمام نماید؛ تا شاید شما

سپاسگزارى کنید.

 

البته ناگفته نماند که وضو و غسل نیزمثل سایر عبادات فلسفه‌ی آن بالاتر از

فوائد مادی و نتایج جسمانی است بلکه حکمت آنمعنوی و روحانی ورسیدن به

مقام قرب به مبدأ است. و حدیث«الوضوء نور و الوضوء علی الوضو نورُ علی نور»

ووضو نوری است که مؤمن را از ظلمات و مادیات نجاتمی‌دهد و به معنویات

و ورود به ساحت قدس خداوند متعال رهبری می‌نماید.

اما اگربخواهیم از دریچه‌ی بهداشت به مقوله‌ی وضو و غسل نگاه کنیم،

جنبه‌های زیادی در اینزمینه نمایان خواهد شد که اندیشمندان و پزشکان به

آن اشاره کرده‌اند و در این زمینهکتاب‌هایی نیز نوشته‌اند و در روایات هم به

جنبه‌ی بهداشتی آن اشاراتی شده است ازجمله در روایتی از امام رضا(ع)

نقل شده که در مورد حکمت وضو فرمودند

:

 

و وضو برای این است که بنده در مقابل پروردگار خود پاکیزه باشد و شایسته ی

هم صحبتی و اطاعت امر مولی نموده، از کثافات و نجاسات پاک گردد .

ـ و کسالت تن او بر طرفشود ـ و خواب از چشم او بیرون رود. تا این معارف به

پاکی قلب او در مقابل عظمت خالقمنتهی شود ـ و سبب وجوب شستن

صورت و دست‌ها و مسح سر و پاها، آن است که این اعضا درنماز بیشتر به

کار می‌آید زیرا نمازگزار با صورت سجده و خضوع می‌کند. و با دست خود

حاجاتخویش را عرضه می‌دارد و با سر خویش جهت قبله را حفظ می‌نماید و با

پاهایشقیام و قعود نماز را انجام می‌دهد.

 

برخی از صاحب نظران در مورد وضو حکمت‌هاییبیان کرده‌اند که برخی را

برمی‌شماریم

:


1.دست و صورت که غالباً در معرضمیکروب‌های مختلف می‌باشد واجب شد

که در هر روز چند مرتبه با عنوان وضو شسته شود بهطوری که آب به پوست

برسد و چربی و کثیفی‌ها را رفع نماید

.

 

زیرا غیر از اعضای وضوزیر لباس است و کمتر آلوده به میکروب و کثافات محیط

می‌شود.


2.پیش از این گمانمی‌کردند ورود میکروب به داخل بدن منحصر به سوراخ‌های

بدن (مثل دهان) است ولیاخیراً ثابت شده است که ممکن است میکروب از

سطح پوست نیز وارد بدن شود و چون دست وصورت بیشتر در معرضآلودگی‌ها واقع می‌شود دستور به شستن داده شد و در پا و سر بهمسحاکتفاء شده تا موجب سختی نشود.


3.البته در مسح سر و پا اگر مانعی باشد صحتمسح سر و پا، به از بین بردنمانع است در نتیجه نظافت محل سر و پا هم تحقق می‌یابدو این خود یکنکته‌ی بهداشتی است، و یا حداقل احتمال آن را دارد

.


4.ماساژ دادنبه روش‌های مختلف خاصیت و فوائد فراوانی برای بدن دارد که

وضو نیز همان خاصیت ماساژرا دارا می‌باشد، زیرا وقتی سطح اعضای وضو آب

سرد رسید و محل آن سرد شد برای حفظدرجه حرارت طبیعی بدن و جبران

حرارت از دست رفته‌ی اعضای وضو، دستگاه گردش خون بهفعالیت سریع

مشغول می‌شود تا درجه حرارت بدن متعادل شود. و در نتیجه نشاط و سلامتی

و تعدیل در دستگاه دوران خوان که مهم‌ترین عنصر بدن است بوجود آید و

بهداشت بدن راتأمین می‌نماید.


5.در مورد نوع آب وضو (سرد بودن و پاک و مطلق بودن) و استنشاق(آب در

بینی کردن) و مضمضمه (آب در دهان کردن) و مسواک قبل از وضو، مطالب

بهداشتیجالبی است که در روایات و سخنان صاحب نظران و پزشکان بدان

اشاره شدهاست.


غسل:
غسل هم مثل وضو دارای دو بعد عبادی و بهداشتی می‌باشد. ما دراسلام

غسل‌های متعددی داریم که برخی از آنها مستحب و برخی واجب می‌باشد:

مثل غسلجنابت ـ حیض ـ نفاس ـ استحاضه ـ مس میت ـ میت و...

غسل علاوه بر اینکه باعثنورانیت باطنی انسان می‌شود و حالت معنوی در

انسان ایجاد می‌کند و روح را طهارت ونشاط می‌بخشد فواید بهداشتی وجسمانی نیز برای بدن دارد. که برخی از آنها را دراینجا می‌آوریم:

 

هر کدام از غسل‌ها فلسفه و علت خاصی دارد مثلاً در مورد غسلجمعه و

غسل عیدهای مختلف، یکی از علت‌هایی را که گفته‌اند این است که چون در

روزهایجمعه و أعیاد ملی اسلامی برخی اجتماعات برپا می‌باشد مثل نماز

جمعه و نماز عید ومردم از جاهای دور و نزدیک در یک جا دورهم می‌آیند لذا

غسل موجب پاکیزگی شده وبهداشت جسم و محیط را تأمین می‌کند و از

طرفی بوی عرق و ... را از بین می‌برد و انسبین افراد بیشتر می‌گردد.و برخی

از پزشکان و صاحب‌نظران در مورد غسل جنابتنوشته‌اند:


1.این غسل باعث نشاط بخشیدن به بدن، و ورزیده شدن آن از طریق تحریکپایانه‌های عصبی موجود در پوست می‌گردد.


2.این غسل موجب احتقان خون در پوست ودستگاه تناسلی و دفع خون‌های

جمع شده در این قسمت‌ها به سایر قسمت‌های بدن به ویژهقلب و مغزمی‌شود

.


3.عمل غسل یک فعالیت عضلانی است که موجب نشاط قلب و حس جریانخون در بدن، و ورزش عضلات ارادی بدن است.


4.غسل، سلامتی پوست را تأمین می‌کندتا بهتر به وظایف متعدد خود عملنماید که از مهم‌ترین آنها انتقال احساسات و تنظیمدمای بدن و حفظ سلامتیاست

.


5.زدودن سلول‌های مرده، مواد چربی زائد و گرد وغبار و سایر آلودگی‌ها از

پوست از دیگر فوائد غسل می‌باشد.

6.در روایتی داریمکه در زمان جنابت، منی از تمام بدن بیرون می‌آید و از این رو

لازم است، فرد تمامبدن را پاکیزه کند.

و حتی دانشمندان امروز به این نتیجه رسیده‌اند که خارج شدنمنی از انسان،

یک عمل موضعی نیست (مانند ادرار و سایر زواید) بدلیل اینکه اثر آن درتمام

بدن آشکار می‌گردد و تمام سلول‌های تن به دنبال خروج آن در یک حالت

سستی مخصوصفرو می‌روند.


7.برخی در مورد ترتیب غسل (سر و گردن، سمت راست و سمت چپ) نیزنکات بهداشتی و جسمانی ذکر کرده‌اند که:

وقتی انسان با آب سرد مشغول به شستن یکعضو شد درجه حرارت در

اعضای بدن مختلف می‌گردد در نتیجه گردش خون به آن سمت شدید

می‌شودو به دنبال آن عمل حیاتی دوران خون شدت پیدا می‌کند همانطور که در وضو

صورتمی‌گیرد حتی اگر با آب گرم هم انجام شود باز این فرایند جریان پیدا

می‌کند.


8.خود پوست انسان هم دارای تنفس است و قریب 2 میلیون منافذ جلدی

روی پوست وجود داردکه در اثر برخی رسوب‌ها این منفذها مسدود می‌گردد؛ و

تنفس پوست که از لوازم سلامتیو حیات است قطع و یا کم می‌شود؛ که در

اثر غسل این روزنه‌ها باز می‌گردد و حیات ونشاط را به آن بر می‌گرداند، و

فایده‌های بهداشتی دیگر که در کتب مربوطه به آن

اشاره کرده‌اند.

 

یادآوری:

در پایان این نکته لازم به ذکر است که

:وضو وغسل یک عبادت است که مقدمه‌ینماز قرار می‌گیرد و پایین آوردن آن در حد یک عملبهداشتی صحیح به نظرنمی‌رسد، هر چند که آثار بهداشتی این دستور الهی بر کسی پوشیدهنیست.

و این آثار و فوایدی که برای وضو و غسل شمرده شد علت منحصر و تامه برایوضو و غسل نمی‌باشد. بلکه ممکن است مصالح و مفاسد دیگری مثل مسائلمعنوی و اجتماعی

هم مورد نظر شارع بوده است. و ممکن است آیندگان نکاتعلمی و دقیق‌تری از این عملعبادی کشف کنند.

 

برخی از این آثار بهداشتی که از شستشوی بدن حاصل می‌شود، باشستشوی

ساده بدن (بدون نیت و شرایط غسل) نیز حاصل می‌شود، پس معلوم می‌شود که

اینآثار، هدف اصلی شارع مقدس اسلام نبوده است، بلکه حداکثر می‌توان گفت:

در دستور غسلو وضو برخی از این آثار نیز لحاظ شده بوده است.

منابع پژوهش در مدیریت وبلاگ موجود است.

پست الکترونیک وبلاگ:




موضوعات مرتبط:
برچسب‌ها: فلسفه وضو , فلسفه غسل , وضو و بهداشت
[ پنجشنبه ٥ امرداد ۱۳۸٥ ] [ ٤:٠۸ ‎ب.ظ ] [ سید محمد عبداللهی ]